Το Υπουργείο Εσωτερικών παρέδωσε την νέα μορφή του νέου Ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την οποία προχωρά σε μια από τις πιο εκτεταμένες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών με τη δημιουργία του. Πρόκειται για μια συνολική αναδιοργάνωση του πλαισίου λειτουργίας δήμων και περιφερειών, η οποία αντικαθιστά το πολυδιασπασμένο νομοθετικό καθεστώς που είχε διαμορφωθεί μέσα από τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, τον «Καλλικράτη» και δεκάδες μεταγενέστερες τροποποιήσεις. Εκατοντάδες διατάξεις καταργούνται, ενσωματώνονται ή αναδιατυπώνονται σε ένα ενιαίο θεσμικό σώμα.
Σε λίγες ημέρες θα υπάρξει και τρίτη έκδοση μετά από την νομοτεχνική Γραμματεία που θα τον διαμορφώσει με τις παρατηρήσεις της και πριν πάει το τελικό κείμενο στην Βουλή θα βγει για 15 μέρες σε Δημόσια Διαβούλευση.
Τι είναι ο νέος Κώδικας
Ο νέος Κώδικας δεν αποτελεί απλή νομική κωδικοποίηση. Συνιστά μια συνολική επαναθεμελίωση του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, καλύπτοντας:
- διοικητική λειτουργία,
- οικονομική διαχείριση,
- ελεγκτικούς μηχανισμούς,
- κατανομή αρμοδιοτήτων,
- σχέσεις με το κεντρικό κράτος.
Ουσιαστικά επιχειρεί να δημιουργήσει ένα κοινό «σύνταγμα λειτουργίας» για όλους τους ΟΤΑ.
Κατανομή αρμοδιοτήτων: Ποιος κάνει τι
Για πρώτη φορά, το παράρτημα του σχεδίου περιλαμβάνει αναλυτικό πίνακα αρμοδιοτήτων, αποτυπώνοντας με σαφήνεια ποια θέματα ανήκουν στους δήμους και ποια στις περιφέρειες. Αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς περιορίζει την πολυνομία και τις επικαλύψεις.
Δήμοι
Οι δήμοι διατηρούν βασικές αρμοδιότητες σε:
- τοπικό χωρικό σχεδιασμό,
- πράξεις αναλογισμού,
- αναπλάσεις,
- δημοτική αστυνομία,
- κοινωνικές υπηρεσίες,
- καθημερινή διοικητική εξυπηρέτηση πολιτών.
Περιφέρειες
Οι περιφέρειες ενισχύονται σε:
- κυρώσεις ή ακυρώσεις πράξεων,
- ευρύτερο χωροταξικό σχεδιασμό,
- πράξεις εφαρμογής,
- διαπεριφερειακό σχεδιασμό,
- κρίσιμες αδειοδοτικές διαδικασίες.
Οικονομικά εργαλεία και εισπρακτικός μηχανισμός
Σημαντική τομή αποτελεί και η οικονομική διάσταση. Ο νέος Κώδικας προβλέπει ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες θα εφαρμόζουν αναλογικά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, ενισχύοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα είσπραξης ληξιπρόθεσμων οφειλών, ακόμη και μέσω ηλεκτρονικών κατασχέσεων. Παράλληλα θεσμοθετεί και Δείκτες επιδόσεων.
Αυτό σημαίνει:
- ισχυρότερη οικονομική πίεση προς οφειλέτες,
- περισσότερα εργαλεία για αύξηση εσόδων,
- αυξημένη δημοσιονομική πειθαρχία,
- αλλά και κοινωνικά και πολιτικά ερωτήματα για τα όρια αυτής της αυστηροποίησης.
Το μεγάλο πολιτικό ερώτημα: Αποκέντρωση ή καλύτερη διαχείριση συγκεντρωτισμού;
Παρά τη διοικητική του έκταση, ο νέος Κώδικας ανοίγει μια βαθύτερη πολιτική συζήτηση: ενισχύει πραγματικά την αυτοδιοικητική αυτονομία ή απλώς οργανώνει αποτελεσματικότερα ένα ήδη κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα;
Παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως:
- φορολογική αυτοτέλεια των ΟΤΑ,
- εξάρτηση από ΚΑΠ,
- χωροταξική εξουσία,
- κρατικός έλεγχος σε χρηματοδοτήσεις,
- έλεγχος σκοπιμότητας μέσω κεντρικών αποφάσεων.
Με απλά λόγια, ο Κώδικας ξεκαθαρίζει το θεσμικό πλαίσιο, αλλά δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα της πραγματικής αυτονομίας.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους δήμους
Για τις δημοτικές αρχές, η νέα πραγματικότητα συνεπάγεται:
- σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο,
- λιγότερη ασάφεια,
- αυξημένες υποχρεώσεις συμμόρφωσης,
- μεγαλύτερη ανάγκη τεχνοκρατικής επάρκειας,
- αυστηρότερη οικονομική λειτουργία,
- πιθανώς μεγαλύτερη λογοδοσία.
Παράλληλα, αυξάνεται η ανάγκη για στελέχωση, τεχνογνωσία και αποτελεσματικότερη διοίκηση.
Δομή και περιγραφή των βασικών κεφαλαίων του νέου Ενιαίου Κώδικα Αυτοδιοίκησης
Ο νέος Ενιαίος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να λειτουργήσει ως το συνολικό θεσμικό «εγχειρίδιο» δήμων και περιφερειών, συγκεντρώνοντας σε ένα σώμα κανόνων σχεδόν το σύνολο της αυτοδιοικητικής λειτουργίας. Η αρχιτεκτονική του δεν περιορίζεται σε απλή καταγραφή νόμων, αλλά οργανώνει την Αυτοδιοίκηση σε θεματικά κεφάλαια που καλύπτουν διοίκηση, αρμοδιότητες, οικονομικά, έλεγχο και θεσμική λειτουργία.
Θεμελιώδεις αρχές και θεσμική συγκρότηση της Αυτοδιοίκησης
Το πρώτο τμήμα του Κώδικα καθορίζει τη βασική φυσιογνωμία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δηλαδή τον ρόλο δήμων και περιφερειών ως θεσμών δημόσιας διοίκησης. Εδώ αποτυπώνεται η θέση τους στο διοικητικό σύστημα, οι βασικές αρχές λειτουργίας, η σχέση τους με το Σύνταγμα, καθώς και οι έννοιες της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας.
Περιλαμβάνει:
- Ορισμό δήμων και περιφερειών,
- θεσμική αποστολή,
- αρχές εγγύτητας προς τον πολίτη,
- πλαίσιο εποπτείας από το κράτος.
Οργάνωση, διοίκηση και αιρετά όργανα
Εδώ περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο διοικούνται οι ΟΤΑ:
- Δήμαρχοι,
- Περιφερειάρχες,
- Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια,
- Δημοτική Επιτροπή,
- Αντιδήμαρχοι,
- Επιτροπές.
Το κεφάλαιο αυτό ουσιαστικά επανακαθορίζει τη διοικητική πυραμίδα, τις αρμοδιότητες κάθε οργάνου, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τις ισορροπίες εξουσίας στο εσωτερικό των ΟΤΑ.
Εκλογικό σύστημα και ανάδειξη αυτοδιοικητικών αρχών
Περιλαμβάνει όλες τις διατάξεις που σχετίζονται με:
- εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών,
- εκλογή συμβούλων,
- θητείες,
- κωλύματα,
- ασυμβίβαστα,
- πειθαρχικές και εκλογικές διαδικασίες.
Πρακτικά, λειτουργεί ως ενσωματωμένος «εκλογικός νόμος» για την Αυτοδιοίκηση.
Αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών
Αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα μέρη, καθώς καθορίζει με αναλυτικό τρόπο το εύρος των ευθυνών κάθε βαθμού αυτοδιοίκησης.
Δήμοι:
- Καθημερινότητα,
- καθαριότητα,
- κοινωνική πολιτική,
- τοπικές υποδομές,
- δημοτική αστυνομία,
- πολεοδομικές εφαρμογές.
Περιφέρειες:
- Αναπτυξιακός σχεδιασμός,
- χωροταξία,
- ευρύτερες αδειοδοτήσεις,
- περιφερειακές υποδομές.
Το συνοδευτικό παράρτημα λειτουργεί ως λεπτομερής πίνακας κατανομής αυτών των αρμοδιοτήτων.
Οικονομική διοίκηση, έσοδα και περιουσία
Το μέρος αυτό αφορά το οικονομικό μοντέλο λειτουργίας των ΟΤΑ:
- έσοδα,
- τέλη,
- φόροι,
- εισπράξεις,
- προϋπολογισμοί,
- δανεισμός,
- περιουσία,
- κατασχέσεις,
- οικονομικός έλεγχος.
Εδώ ενσωματώνεται και η εφαρμογή του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων για οφειλές προς δήμους και περιφέρειες.
Προσωπικό και υπηρεσιακή λειτουργία
Ρυθμίζονται:
- προσλήψεις,
- υπηρεσιακή κατάσταση,
- οργανισμοί εσωτερικής υπηρεσίας,
- πειθαρχικό δίκαιο,
- αρμοδιότητες υπαλλήλων,
- στελέχωση υπηρεσιών.
Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη λειτουργική επάρκεια των δήμων, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένων αρμοδιοτήτων.
Έλεγχος νομιμότητας και κρατική εποπτεία
Προσδιορίζει τους μηχανισμούς με τους οποίους το κράτος εξακολουθεί να εποπτεύει την Αυτοδιοίκηση:
- έλεγχος νομιμότητας,
- διοικητική εποπτεία,
- ακυρώσεις αποφάσεων,
- πειθαρχικός έλεγχος αιρετών.
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της πολιτικής συζήτησης περί πραγματικής αυτονομίας ή διατήρησης συγκεντρωτισμού.
Μεταβατικές, καταργούμενες και τελικές διατάξεις
Το τελικό μέρος του Κώδικα προβλέπει:
- ποιες διατάξεις καταργούνται,
- ποιες διατηρούνται προσωρινά,
- πώς γίνεται η μετάβαση από το παλαιό στο νέο καθεστώς,
- ποια άρθρα προηγούμενων νόμων αντικαθίστανται.
Το Παράρτημα: Ο πραγματικός επιχειρησιακός χάρτης
Το παράρτημα με τον πίνακα αρμοδιοτήτων είναι ίσως το πιο πρακτικό εργαλείο του νέου Κώδικα. Εκεί αποτυπώνεται αναλυτικά, ανά τομέα πολιτικής, ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε δράση. Αυτό μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για αιρετούς, υπηρεσιακά στελέχη και πολίτες.
πηγή: myota.gr
